Die Stamvader

Johann Conrad Morneweg · aka Johan Coenraad Marneweck · 1774

Jan van Riebeeck — die era van die stamvader
Jan van Riebeeck (1619–1677), VOC-amptenaar en stigter van die Kaapse verversingspos — die era waarin die stamvader Marneweck geleef het. Publieke domein · Rijksmuseum · Wikimedia
Identiteit

Wie was hy?

Die stamvader van alle Suid-Afrikaanse Marnewecks is 'n man wat die wêreld in twee tale geken het, in twee wêrelddele geleef het, en uiteindelik teen die magtigste maatskappy ter wêreld in botsing gekom het.

Werklike naamJohann Conrad Morneweg
Naam aan KaapJohan Coenraad Marneweck
GeboreGrünberg, Hesse, Duitsland
OuersJohann Melchior Morneweg & Anna Margaretha Schmidt
Aankoms aan Kaap1774
DiensSoldaat → Dragonder, Goewerneur se Lyfwag
Uit diens1789
Getroud22 Februarie 1784
VrouEngela Elizabeth Otto
Kinders4
Veroordeel1794 — verbanning uit die Kaap
UitkomsOntsnap
1774

Aankoms aan die Kaap

In 1774 het 'n jong Duitser van Grünberg in Hesse as soldaat in diens van die VOC aan die Kaap de Goede Hoop aangeland. Soos baie ander werksoekende manne uit die German state, het hy die geleentheid in Nederland gekry om by die Kompanjie aan te sluit.

In die VOC se administratiewe rekords is sy naam opgeteken as Johan Coenraad Marneweck — 'n vernederlandste weergawe van die oorspronklike Johann Conrad Morneweg. Hierdie spellingsfout sou die familienaam vir altyd verander.

Hy het diens aanvaar as gewone soldaat en is later bevorder tot dragonder — berede soldaat — in die persoonlike lyfwag van die VOC-goewerneur aan die Kaap.

"Soldaat, later dragonder i.d. Goewerneur se lyfwag. Uit diens 1789." — Geslagsregister van Ou Kaapse Families, De Villiers & Pama
22 Februarie 1784

Die Huwelik

Na tien jaar diens aan die Kaap trou Johan Coenraad Marneweck met Engela Elizabeth Otto. Vier kinders word gebore — die fondament van die Marneweck-stamboom in Suid-Afrika:

Johan Coenraad Marneweck (Grünberg, Duitsland)

× Engela Elizabeth Otto  ·  22 Februarie 1784

  • Johan Coenraad Marneweck geb. 1785

    × Catharina Aletta Nortier  ·  Swellendam, 11 April 1813

  • Johanna Christina Marneweck geb. 28 Januarie 1787

    × Wynand Nortier

  • Johannes Marneweck geb. 1790

    × Martha Clara Maria Scheepers  ·  13 Maart 1825

  • Anna Margaretha Marneweck geb. 18 Maart 1792

    × Johannes Jürgen Schoeman  ·  Swellendam, 9 Augustus 1812

1794 — Die Krisis

Die Botsing met die VOC

In 1789 — na 15 jaar diens — tree die stamvader uit die VOC se diens. Hy bly aan die Kaap as vryburger. In 1794 bereik die spanning 'n breekpunt: Johan Coenraad Marneweck word deur die VOC-owerhede verhoor en veroordeel tot verbanning uit die Kaap.

Die presiese aard van sy oortreding word in die argiefstukke uiteengesit — dokumente wat bewaar is in die Kaapse Argief en deel van die familieargief uitmaak.

Die VOC se Raad van Justisie het buitengewone magte besit: dit kon oordeel, vonnis uitspreek en strawwe toepas sonder dat beskuldigdes noodwendig behoorlike verdediging gehad het. Doodstraf, lyfsrawe en verbanning was alledaagse strawwe.

Die verhoor-dokumentasie wat bewaar is, sluit in:

Die mees dramatiese aspek van hierdie verhaal is die uitkoms: die stamvader ontsnap. Sy kinders dra voort — en die Marneweck-naam met hulle.

Die Kaap de Goede Hoop
Die VOC-nedersetting aan die Kaap — die wêreld van die stamvader. Publieke domein · Wikimedia
Die Erfenis

250 Jaar Later

Meer as 250 jaar na Johann Conrad Morneweg se aankoms aan die Kaap dra sowat 554 mense in Suid-Afrika die familienaam. Sy vier kinders het die lyn verder gevoer — deur Swellendam, die Boland, en uiteindelik deur die hele land.

Verken die Stamboom Sien die Argief