Geskiedenis – Marneweck Familie

Om die verhaal van die eerste Marnewecks in Suid-Afrika te verstaan, moet 'n mens eers die wêreld ken waarbinne hulle geleef het — 'n wêreld beheer deur 'n handelsmaatskappy, ver van enige demokratiese beskerming.

Hoofstuk 1

Die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie

VOC-skepe Mauritius en Zuid-Holland, 1628 — VOC-skepe *Mauritius* en *Zuid-Holland* (1628) — op sulke vaartuie het die eerste Marnewecks na die Kaap gereis. Publieke domein · Wikimedia Commons

Die soektog na die eerste Marneweck in Suid-Afrika neem 'n mens noodwendig terug na 'n veel vroeër tyd. Lank voordat daar sprake was van families, plase of dorpe, was die Kaap bloot 'n stoppunt langs 'n wêreldwye seeroete. Die VOC (Vereenigde Oost-Indische Compagnie), gestig in 1602, word vandag erken as die eerste multinasionale maatskappy ter wêreld.

Teen 1669 het die VOC sowat 50 000 werknemers in diens gehad, met 'n vloot van 4 785 skepe oor sy algehele bestaan. Wins was die dryfveer — die Here Sewentien het die Kompanjie se beleid bepaal. Teen 1671 is VOC-aandele teen 570% van hul nominale waarde verhandel.

Die VOC was gemagtig om sy eie vlag te hys en eie muntstukke te slaan. Dit kon mense in hegtenis neem, strawwe toepas en selfs teregstellings uitvoer — magte wat gewoonlik slegs aan state behoort.

Omdat Nederland nie oor genoeg manne beskik het nie, het die Kompanjie na die German state uitgereik. Duitsers kon Nederlands relatief maklik aanleer en was nie afkomstig uit lande wat openlik vyandig teenoor Nederland gestaan het nie. Op 31 Desember 1799 is die VOC amptelik ontbind — 'n slagoffer van korrupsie en groeiende skuld.

Hoofstuk 2

Die VOC aan die Kaap

Tafelbaai met VOC-skepe, 1683 — Tafelbaai deur Aernout Smit (1683) — VOC-skepe voor Tafelberg. So het die Kaap gelyk toe die stamvader Marneweck in 1774 aangeland het. Publieke domein · William Fehr Collection · Wikimedia Commons

In 1652 is Jan van Riebeeck deur die VOC na die Kaap gestuur om 'n verversingspos te vestig — nie 'n kolonie nie, maar bloot 'n tussenstasie op die handelsroete na Asië. Die VOC het die Kaap streng as sy eie besitting beskou. Die hoogste gesag het by die Politieke Raad berus — wetgewende, uitvoerende én regsprekende magte in dieselfde hande.

Om voedselproduksie te verhoog, het die VOC werknemers uit hul kontrakte vrygestel as sogenaamde vryburgers. Hierdie stelsel was nie goedhartigheid nie — vryburgers moes hul produkte teen vaste pryse aan die VOC verkoop.

Na amper 150 jaar van die Kompanjie se heerskappy aan die Kaap was daar skaars enige skole — vergeet van hoër onderwys, kulturele opvoeding of koerante. Koerante was verbode: die VOC was bevrees vir vrye spraak. — Willie Marneweck, Marneweck Geskiedenis

Die Kaapse Patriotte en Adam Tas

Die VOC-era het twee groot oomblikke van burgerlike verset opgelewer. In 1706 word Adam Tas gearresteer nadat hy teen Goewerneur Willem Adriaan van der Stel se korrupsie gestaan het — sy dagboek gedeeltelik vernietig. Later, in die 1770's, het die Kaapse Patriotte die "Burger Memorie van 1779" aan die Here Sewentien voorgelê. Die stamvader Marneweck woon reeds 5 jaar aan die Kaap teen hierdie tyd.

Die VOC-era eindig op 10 Junie 1795 toe Britse magte by Muizenberg die Kaap inneem. Na amper 150 jaar begin 'n nuwe hoofstuk.

Hoofstuk 3

Grünberg — Die Bakermat van die Marnewecks

Grünberg markplein, Hesse — Die historiese markplein van Grünberg in Hesse — gestig in 1186. Die familie Morneweg het hier oor geslagte gewoon. CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Die oorspronklike familienaam was Morneweg — nie Marneweck nie. Die verandering het plaasgevind toe VOC-beamptes die stamvader se naam in Nederlands opgeteken het. Net so is sy voornaam Johann Conrad "vernederlands" na Johan Coenraad.

In die 1980's het Willie Marneweck tydens 'n sakereis na Frankfurt 'n treinreis na Grünberg onderneem. Daar het hy die Lutherse predikant Pfarrer Joachim Bremer opgespoor — 'n ongelooflik hulpvaardige bron wat met groot moeite 'n gedetailleerde stamboom van die Morneweg-familie saamgestel het.

Pfarrer Bremer se stamboom het 'n verrassende ontdekking opgelewer: daar was twee Johann Conrad Mornewegs in daardie tydgleuf — 'n oom en sy nefie — en albei het na die Kaap geëmigreer.

Die ouer Johann Conrad (gebore 27 Januarie 1728) — die oom — het geen wettige nageslag gelaat nie. Die nefie, Johan Coenraad Marneweck de jonge, is die werklike stamvader van alle Suid-Afrikaanse Marnewecks.

Hoofstuk 4

Die Marnewecks en die Anglo-Boereoorlog

Springfontein konsentrasiekamp, c.1901 — Springfontein-konsentrasiekamp, c. 1901 — Marneweck-name verskyn in die kampregister hier. Geen bekende beperkings · Wikimedia Commons

Teen die einde van die 19de eeu was die Marneweck-familie vir meer as 'n eeu in Suid-Afrika gevestig. Die Anglo-Boereoorlog (1899–1902) het verskeie Marnewecks direk geraak. Krygsgevangeniyslyste en kampregisters — onder andere die Kampregister van Springfontein — toon Marneweck-name onder dié wat deur die Britte gevange geneem is.

"Nieteenstaande die onbekendheid [van die naam], wys my rekords dat 'n redelike aantal Marnewecks aan die Anglo-Boereoorlog deelgeneem het." — Willie Marneweck, Marneweck Geskiedenis

Die betrokke dokumente is bewaar in die familieargief: Bylaag D — Krygsgevangenes.

Verwysings

Bronne en Verwysings

📖 Genealogie van Ou Afrikaanse Families — J. Hoge

📖 Geslagsregister van Ou Kaapse Families — De Villiers & Pama

📖 Stamregister van die SA Volk — Du Toit Malherbe

📖 Die Groot Afrikaanse Familienaamboek — C. Pama

📖 Eilande — Dan Sleigh

📖 Dagboek van Adam Tas — Leo Fouche

📖 Die Kaapse Patriotte — Coenraad Beyers

📖 'n Duitser aan die Kaap — Karel Schoeman

📖 The Covenant — James Michener

🏛️ Kaapse Argief & Bloemfonteinse Argief — primêre bronne